Αρχαία Μεσσήνη. Η αποκάλυψη
Κωνσταντίνος Νέζης
12/08/2018
Το κάστρο της Μεθώνης
-
Κωνσταντίνος Νέζης
Κωνσταντίνος Νέζης
Το κάστρο της Μεθώνης είναι ένα από τα μεγαλύτερα ενετικά κάστρα της Ελλάδας και στέκει αγέρωχο στην Πελοπόννησο δίπλα στην ομώνυμη πόλη. Ήταν η σημαντικότερη στρατιωτική βάση των Ενετών στον ελλαδικό χώρο στη διάρκεια του Μεσαίωνα και αποτέλεσε για πολλά έτη εμπορικό σταθμό και αποθήκη εφοδίων για τα πλοία που έπλεαν από τη Δύση στην Ανατολή.
Η Μοθώνη λεγόταν την εποχή του Τρωικού Πολέμου Πήδασος (Μοθώνη δέ, πρὶν ἢ τὴν στρατιὰν ἐς Τροίαν ἀθροισθῆναι καὶ ἐπὶ τοῦ πρὸς Ἰλίῳ πολέμου καλουμένη Πήδασος) σύμφωνα με τον Παυσανία (Μεσσηνιακά IV 35.1). Έτσι την ονομάζει και ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Ι 152 & 194). Το όνομα Μεθώνη είναι μεταγενέστερο και προήλθε από την κόρη του Οινέα, του γιου του Πορθάονα. Κατά μια άλλη άποψη, προήλθε από το βράχο Μόθων που σχηματίζει το λιμάνι της πόλης και την προστατεύει από την άγρια θάλασσα. Μετά το τέλος του Β’ Μεσσηνιακού πολέμου, η Μεθώνη κατοικήθηκε από τους Ναυπλιώτες, που είχαν εκδιωχθεί από το Ναύπλιο μετά την καταστροφή του από τους Αργείους.
Η αρχαία πόλη ήταν χτισμένη πάνω στην οχυρωμένη χερσόνησο. Στην ακρόπολη της υπήρχε ναός της Αθηνάς Ανεμώτιδας με λατρευτικό άγαλμα, δώρο του Διομήδη, και ιερό της Άρτεμης (Μεσσηνιακά IV 35.8). Την εποχή του αυτοκράτορα Τραϊανού απολάμβανε αρκετά προνόμια και ένα είδος αυτοδιάθεσης.
[35.8] ἐν Μοθώνῃ δὲ ναός ἐστιν Ἀθηνᾶς Ἀνεμώτιδος: Διομήδην δὲ τὸ ἄγαλμα ἀναθεῖναι καὶ τὸ ὄνομα τῇ θεῷ φασι θέσθαι. βιαιότεροι γὰρ καὶ οὐ κατὰ καιρὸν πνέοντες ἐλυμαίνοντο οἱ ἄνεμοι τὴν χώραν: Διομήδους δὲ εὐξαμένου τῇ Ἀθηνᾷ, τὸ ἀπὸ τούτου συμφορά σφισιν οὐδεμία ἀνέμων γε ἕνεκα ἦλθεν ἐς τὴν γῆν. καὶ Ἀρτέμιδος δ’ ἱερόν ἐστιν ἐνταῦθα
Η Μεθώνη από ασήμαντο λιμάνι στα πρώιμα βυζαντινά χρόνια, πήρε σημαντική αξία κατά τον 12ο αιώνα. Το κάστρο της Μεθώνης ήταν ορμητήριο και κρησφύγετο Γενοβέζων κουρσάρων. Οι κουρσάροι με τις ευλογίες του Βυζαντινού αυτοκράτορα έκαναν πλιάτσικο στα εμπορικά πλοία των Ενετών. Οι Ενετοί επέδραμαν στο κάστρο το 1125 και το κατέστρεψαν σε μεγάλο βαθμό, αλλά όχι ολοκληρωτικά. Συνέχισε να αποτελεί κρυψώνα πειρατών και το 1147 ο βασιλιάς των Νορμανδών Ρογήρος Β’ της Σικελίας επιτέθηκε στη Μεθώνη και γκρέμισε το κάστρο συθέμελα.
Η αναστήλωση του κάστρου της Μεθώνης ξεκίνησε στα τέλη του 13ου αιώνα από τον πρώτο κυβερνήτη του Guido da Canal. Τον Αύγουστο του 1500, στη διάρκεια του Β’ Βενετοτουρκικού πολέμου (1499-1503), οι Οθωμανοί υπό τον σουλτάνο Βαγιαζήτ Α’ κατέλαβαν το κάστρο και αποκεφάλισαν όλους τους χριστιανούς υπερασπιστές του. Το 1686 οι Ενετοί υπό το Φραγκίσκο Μοροζίνι ανακατέλαβαν το κάστρο και παρέμειναν κυρίαρχοι του έως το 1715 που έπεσε ξανά στα χέρια των Τούρκων. Έκτοτε αρχίζει και η παρακμή του.
Οι θηριωδίες των Τούρκων περιγράφονται στα βιβλία των διαφόρων ξένων περιηγητών, που επισκέφτηκαν τον ελληνικό χώρο εκείνη την εποχή. Ο Γάλλος περιηγητής Dennis Possot είδε τους σωρούς με τα κρανία των χριστιανών το 1532. Το περιστατικό αυτό περιγράφεται με λεπτομέρεια στο Βαρβερινό Κώδικα της βιβλιοθήκης του Βατικανού.
Δώδεκα χρόνια αργότερα το 1544, ο Γάλλος στρατιωτικός ιερέας Jerome Maurand επισκέφτηκε τη Μεθώνη και είδε αυτό το σωρό από τα κόκκαλα των χριστιανών.
"Οι αιμοδιψείς Τούρκοι έστησαν από τα κεφάλια των χριστιανών δυο ψηλούς πύργους που τους ονομάζουν Πύργους των Μαρτύρων. Και κάθε βράδυ αυτοί οι τύμβοι φωτίζονται από ένα ουράνιο φως”
"Κοντά στο λιμάνι είδαμε ένα σωρό από κόκκαλα, τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο, έτσι που να σχηματίζουν πύργο. Ένας Τούρκος μου είπε πως είναι κόκκαλα χριστιανών που σκοτώθηκαν κατά την κατάληψη της Μεθώνης”
Κατά την ελληνική επανάσταση του 1821 το κάστρο της Μεθώνης πολιορκήθηκε πολλές φορές από τους Έλληνες χωρίς αποτέλεσμα. Το 1825 εγκαταστάθηκε εκεί ο Ιμπραήμ για την εκστρατεία του στην Πελοπόννησο. Όμως το 1828 κατελήφθη από τους Γάλλους του στρατάρχη Μαιζών κατά την εκστρατεία του Μωριά. Οι Γάλλοι τότε έκτισαν το νέο οικισμό της Μεθώνης εκτός των τειχών του κάστρου. Στη διάρκεια του Β΄ΠΠ οι Γερμανοί και Ιταλοί οχύρωσαν το κάστρο και εγκατέστησαν σταθμό ασυρμάτου.
Το κάστρο της Μεθώνης βρέχεται από τη θάλασσα μόνο στις τρεις πλευρές του, οι οποίες είναι και οι πιο απόκρημνες. Είχε έκταση 93 στρεμμάτων και την εποχή της Ενετοκρατίας (1206-1500) περίκλειε μέσα στα τείχη του όλη τη μεσαιωνική πολιτεία της Μεθώνης. Η περίοδος ακμής του διήρκεσε 300 χρόνια περίπου από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα.
Η κεντρική πύλη, μέσω της οποίας εισέρχεται ο επίσκεπτης στον περίβολο του κάστρου, βρίσκεται στην ανατολική πλευρά και κατασκευάστηκε το 1714. Ένα αναλημματικό τείχος και μια πλατφόρμα για πυροβόλα που ανεγέρθηκαν στα τέλη του 15ου αιώνα ενίσχυαν την άμυνα της. Η πύλη είναι διακοσμημένη με το λέοντα του Αγίου Μάρκου και άλλους ενετικούς θυρεούς. Οι Ενετοί έσκαψαν μια βαθιά τάφρο και τοποθέτησαν μια ξύλινη γέφυρα για τη σύνδεση του κάστρου με τη ξηρά. Η γέφυρα ανακαινίστηκε με πέτρινους πυλώνες και 14 τόξα από τους Οθωμανούς Τούρκους και τους Γάλλους του στρατάρχη Μαιζών το 1829.
Εκατέρωθεν της κύριας πύλης υπάρχουν δυο ισχυροί προμαχώνες που ονομάζονται Bembo και Loredan. Τα τείχη στους προμαχώνες αυτούς είναι διπλά και πολύ ισχυρά. Ο τετράπλευρος προμαχώνας Bembo χτίστηκε το 1460 πάνω στο βράχο και πήρε το όνομα του από τον κυβερνήτη της Μεθώνης Giovanni Bembo. Η λιθοδομή του με τις συμμετρικά τοποθετημένες πέτρες προκαλεί μέχρι σήμερα το θαυμασμό των επισκεπτών. Ο προμαχώνας Loredan κατασκευάστηκε στις αρχές του 18ου αιώνα από τον στρατηγό και προβλεπτή της Πελοποννήσου Antonio Loredan. Ήταν τετράπλευρος και τα πυροβόλα του προστάτευαν τη βορειοανατολική πλευρά του κάστρου της Μεθώνης.
Στη νότια πλευρά έξω από το κάστρο πάνω σε μια μικρή βραχώδη νησίδα είναι κτισμένο το Μπούρτζι. Είναι ένας οκτάπλευρος πύργος που προστάτευε το λιμάνι της Μεθώνης από επιθέσεις. Χτίστηκε από τους Ενετούς λίγο πριν την οθωμανική κατάκτηση της Μεθώνης. Είχε δυο ορόφους και θέσεις για κανόνια περιμετρικά. Το Μπούρτζι προστατεύεται από χαμηλό τείχος και ενώνεται με το κύριο κάστρο μέσω μιας πέτρινης γέφυρας που καταλήγει στη Νότια Πύλη ή Πύργο του San Marco. Ο πύργος κατασκευάστηκε το 1411 από τους Ενετούς και αναστηλώθηκε αρχικά από τους Γάλλους το 1829 και αργότερα από τους αρχαιολόγους στη διάρκεια του 20ου αιώνα.
Στο εσωτερικό χώρο του κάστρου σώζονται τα ερείπια του εγκάρσιου τείχους που χώριζε την ακρόπολη και το βόρειο τμήμα του κάστρου από την πόλη. Χτίστηκε από τους Τούρκους την περίοδο της Α’ Τουρκοκρατίας (1500-1686). Το τείχος αυτό διέθετε πέντε πύργους και ενσωματώνει πολλά λείψανα του αρχαίου τείχους.
Με την είσοδο του στον περίβολο, ο επισκέπτης βρίσκεται στην πλατεία των όπλων, που ήταν το κέντρο της ζωής στο κάστρο κατά τις περιόδους της Ενετοκρατίας και Τουρκοκρατίας. Αντικρύζει πρώτα τη «στήλη του Μοροζίνι». Είναι ένας κίονας από κόκκινο γρανίτη όμοιος με την αντίστοιχη στήλη στην πλατεία του Αγίου Μάρκου στη Βενετία. Η κολώνα στήθηκε εκεί από τον κυβερνήτη της Μεθώνης Pietro da Canal το 1493 για τον εορτασμό της ολοκλήρωσης σημαντικών έργων στο κάστρο. Στο κέντρο του περιβόλου υπάρχει ο Ιερός Ναός Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και δίπλα του ένα τετράγωνο κτίσμα που χρησίμευε ίσως ως πυριτιδαποθήκη. Επίσης διατηρούνται σε καλή κατάσταση δυο οθωμανικά λουτρά.
