Το Φρούριο των Ελευθερών χτίστηκε αρχικά από τους Αθηναίους τον 5ο αιώνα π.Χ. και αργότερα πέρασε στον έλεγχο των Θηβαίων. Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. το φρούριο βρίσκονταν υπό την κυριαρχία των Μακεδόνων, οι οποίοι ήθελαν να ελέγχουν το πέρασμα ανάμεσα στην Αττική και τη Βοιωτία και να αποτρέπουν εχθρικές εισβολές.
Το Φρούριο των Ελευθερών
Το Φρούριο των Ελευθερών είναι ένα από τα καλύτερα διατηρημένα φρούρια της Αττικής και της Ελλάδας. Βρίσκεται στη Δυτική Αττική σε υψόμετρο 495 μέτρων βορειοανατολικά των Βιλίων και σκοπός του ήταν ο έλεγχος της οδού από την Αττική στη Βοιωτία. Το φρούριο αποτελεί σήμερα ένα εξαιρετικό δείγμα οχυρωματικής τέχνης των ελληνιστικών χρόνων της αρχαίας Ελλάδας.
Η ιστορία του φρουρίου
Στα μετέπειτα χρόνια το φρούριο εγκαταλείφθηκε. Ο Παυσανίας το βρήκε έρημο το 145 μ.Χ. (Αττικά 38.9) και αντίκρυσε ερείπια σπιτιών, που αποτελούσαν τμήμα ενός μικρού οικισμού (Ἐλευθερῶν δὲ ἦν μὲν ἔτι τοῦ τείχους, ἦν δὲ καὶ οἰκιῶν ἐρείπια· δήλη δὲ τούτοις ἐστὶ πόλις ὀλίγον ὑπὲρ τοῦ πεδίου πρὸς τῷ Κιθαιρῶνι οἰκισθεῖσα.). Κατά τη βυζαντινή εποχή το φρούριο χρησιμοποιήθηκε ξανά έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Στην ανατολική πλαγιά του λόφου σώζονται τα ερείπια δυο βυζαντινών παλαιοχριστιανικών βασιλικών. Η ανασκαφή του φρουρίου και του λόφου έγινε από τον αρχαιολόγο Ευστάθιο Στίκα και τα αποτελέσματα της δημοσιεύτηκαν στα Πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας Αθηνών το 1938.
Περιγραφή του φρουρίου
Το Φρούριο των Ελευθερών διέθετε έξι πύλες, από τις οποίες οι τέσσερις ήταν μικρές και στενές πλάτους 1,30 μέτρων. Οι δυο μεγαλύτερες πύλες αποτελούσαν και τις κύριες πύλες του κάστρου. Η μια βρισκόταν στα δυτικά τείχη και η άλλη στο νοτιοανατολικό τμήμα αυτών. Οι κύριες πύλες είχαν πλάτος 2,45 μέτρα και δυο εισόδους. Μεταξύ των δυο εισόδων υπήρχε μικρή αυλή. Σκοπός της ήταν η παγίδευση των επιτιθέμενων και η προσβολή τους με βέλη από τις παρακείμενες επάλξεις. Δεξιά της νότιας πύλης υπήρχε αμυντικός πύργος.
Οι διαστάσεις του ήταν 300×125 μέτρα. Τα τείχη της βόρειας πλευράς σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση. Οι πύργοι ήταν τετράγωνοι τριώροφοι με ξύλινο δάπεδο και στέγη. Το πάχος των τειχών είναι 2,5 μέτρα περίπου. Η κατασκευή και η συναρμογή των τειχών με τους τεράστιους ορθογώνιους ογκόλιθους είναι εντυπωσιακή. Πίσω από το τείχος και τις επάλξεις υπήρχε διάδρομος για την κίνηση των πολεμιστών.
Εντός του χώρου του κάστρου υπάρχουν τα ερείπια ενός πολυγωνικού κτίσματος, που ήταν το φρουραρχείο του κάστρου των Ελευθερών. Το κτίσμα διαιρούνταν σε τέσσερα δωμάτια, τα οποία χωρίζονταν από έναν κεντρικό διάδρομο πλάτους 3 μέτρων. Η είσοδος του ήταν στα ανατολικά.
Πηγές - χάρτης
- Λήμμα στη Wikipedia
- Άρθρο στην ιστοσελίδα Καστρολόγος
- Πρακτικά Αρχαιολογικής Εταιρείας Αθηνών 1938 – σε (PDF)
- ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ. Ιστορία-Πολιτισμός. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δυτικής Αττικής 2010 (pdf)
- Νικ. Δ. Παπαχατζή, ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ (Αττικά), Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα 1974