Κνωσός. Το παλάτι του Μίνωα
Η Κνωσός ήταν το θρησκευτικό, πολιτιστικό και οικονομικό κέντρο του Μινωικού πολιτισμού. Εκεί βρισκόταν το παλάτι του βασιλιά Μίνωα και ο Λαβύρινθος του μυθικού Μινώταυρου. Πολλοί μύθοι συνδέθηκαν με την πόλη της Κνωσού και αυτό φανερώνει τη σπουδαιότητα της στην ιστορική συνείδηση των αρχαίων Ελλήνων.
Ιστορία της Κνωσού
Τα ίχνη της ανθρώπινης παρουσίας στην Κνωσό ανάγονται στα τέλη της 7ης χιλιετίας π.Χ. Η περιοχή αναπτύχθηκε από τότε συστηματικά. Η γεωργία και κτηνοτροφία ήταν από τις πρώτες ασχολίες των κατοίκων. Με την πάροδο των αιώνων κτίστηκαν και οι πρώτοι οικισμοί που αριθμούσαν μερικές χιλιάδες κατοίκους και καταλάμβαναν έκταση αρκετών στρεμμάτων. Ένας από αυτούς τους οικισμούς ήταν και η Κνωσός.
Η λέξη Κνωσός αναφέρεται στη Γραμμική Β΄ ως Ko-no-so. Επίσης, ο Όμηρος στην Οδύσσεια (τ 178-180) αναφέρει για την Κνωσσό ότι είχε πολλούς κατοίκους και βασιλιάς της ήταν ο Μίνωας.
τῇσι δ’ ἐνὶ Κνωσός, μεγάλη πόλις, ἔνθα τε Μίνως
ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής,
πατρὸς ἐμοῖο πατήρ, μεγαθύμου Δευκαλίωνος.
Ο Στράβωνας γράφει πως το παλιότερο όνομα της Κνωσού ήταν Καίρατος, από το όνομα του ομώνυμου ποταμού που έρεε δίπλα της, ενώ ο Διόδωρος ο Σικελιώτης στην Ιστορική βιβλιοθήκη του (βιβλίο Ε, 5.78) αναφέρει την ίδρυση της Κνωσού από τον Μίνωα (Μίνω μὲν οὖν πρεσβύτατον ὄντα βασιλεῦσαι τῆς νήσου, καὶ κτίσαι πόλεις οὐκ ὀλίγας ἐν αὐτῇ, τούτων δ´ ἐπιφανεστάτας τρεῖς, Κνωσὸν μὲν ἐν τοῖς πρὸς τὴν Ἀσίαν νεύουσι μέρεσι τῆς νήσου,).
Η Κνωσός άκμασε για 200 χρόνια περίπου από τον 17ο έως τον 15ο αιώνα π.Χ. Τότε κατασκευάστηκε το ανάκτορο του Μίνωα και πολλά άλλα κτίρια, που την ανέδειξαν σε κέντρο του μινωικού πολιτισμού. Χτυπήθηκε από πολλούς σεισμούς που προξένησαν μεγάλες καταστροφές στο ανάκτορο και στις υποδομές. Το 1450 π.Χ. έλαβε χώρα η εισβολή των Μυκηναίων που οδήγησε στην κατάρρευση του μινωικού πολιτισμού. Το ανάκτορο εγκαταλείφθηκε, αλλά η Κνωσός παρέμεινε η σπουδαιότερη πόλη της Κρήτης στους αιώνες που ακολούθησαν. Οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Κρήτη το 67 π.Χ. και μετέτρεψαν την Κνωσό σε ρωμαϊκή αποικία. Η αντίπαλος της Γόρτυνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της Επαρχίας της Κρήτης και Κυρηναϊκής. Κατά τη ρωμαϊκή εποχή κτίστηκαν στην Κνωσό ένα υδραγωγείο και η Έπαυλη του Διονύσου, μια ιδιωτική περίστυλη οικία, νοτιοδυτικά του ανακτόρου.
Στη βυζαντινή περίοδο η Κνωσός ήταν η έδρα του επισκόπου μέχρι την αραβική κατάκτηση της Κρήτης. Οι Άραβες έδωσαν μεγαλύτερη σημασία στο λιμάνι του Ηρακλείου, που αποτελούσε ήδη από τα ιστορικά χρόνια, το επίνειο της Κνωσού. Έτσι η Κνωσός έπεσε στην αφάνεια μέχρι το 1878 που ανακαλύφθηκε από τον κρητικό έμπρο και αρχαιοδίφη Μίνωα Καλοκαιρινό. Στις αρχές του 20ου αιώνα ο Άρθουρ Έβανς ξεκίνησε τις ανασκαφές στο ανάκτορο του Μίνωα, οι οποίες τελείωσαν το 1931.
Ο αρχαιολογικός χώρος
Το ανάκτορο του βασιλιά Μίνωα εντυπωσιάζει με το μέγεθος του. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως σημαντικά τμήματα του παλατιού και οι αναστηλώσεις του μνημείου εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη και του δίνουν την ευκαιρία να ταξιδέψει στη μινωική εποχή. Η περιήγηση στο χώρο διαρκεί δυο ώρες περίπου.
Το ανάκτορο θεμελιώθηκε τον 19ο αιώνα π.Χ. και είχε έκταση 22.000 τ.μ. Αποτελούνταν από πολλά δωμάτια, αποθήκες και διαδρόμους. Ήταν το κέντρο διοίκησης της μινωικής Κρήτης. Διέθετε μια μεγάλη ορθογώνια κεντρική αυλή και τρεις εισόδους. Τα δωμάτια ήταν διακοσμημένα με πολύχρωμες τοιχογραφίες, ενώ οι έγχρωμοι κίονες και τα περίτεχνα παράθυρα έδιναν μια ξεχωριστή λαμπρότητα σε όλο το οικοδόμημα.
Τα μνημεία της Κνωσού
Η Αίθουσα του Θρόνου βρισκόταν στη βορειοδυτική γωνία της κεντρικής αυλής του ανακτόρου. Αποτελούνταν από τον προθάλαμο με τον αλαβάστρινο θρόνο του Μίνωα και τη δεξαμενή των τελετουργικών καθαρμών και από το Εσωτερικό Ιερό. Η αίθουσα ήταν διακοσμημένη με άπτερους γρύπες. Το Διαμέρισμα της Βασίλισσας βρισκόταν στην ανατολική πλευρά των ανακτόρων. Αποτελούνταν από ένα κεντρικό δωμάτιο με τρία παράθυρα και πόρτα. Ο επισκέπτης θαυμάζει τη τοιχογραφία με τα δελφίνια πάνω από την είσοδο του διαμερίσματος, η οποία όμως σύμφωνα με νεώτερες έρευνες, κοσμούσε το δάπεδο ενός δωματίου του επάνω ορόφου, καθώς και τις τοιχογραφίες με τις χορεύτριες στις κολώνες.
Η επίσημη είσοδος στο ανάκτορο γινόταν από τα δυτικά. Οι επισκέπτες περνούσαν από ένα πρόπυλο, ακολουθούσαν το Διάδρομο της Πομπής, ο οποίος ήταν διακοσμημένος με τοιχογραφίες που αναπαριστούσαν άνδρες και γυναίκες σε πομπή και έμπαιναν στο ανάκτορο από τα Νότια Προπύλαια. Τα Προπύλαια αποτελούνταν από δυο πρόπυλα με δυο κίονες το καθένα και οδηγούσαν μέσω μιας μνημειακής κλίμακας στις αίθουσες υποδοχής του α΄ ορόφου. Στον α΄ όροφο υπήρχαν το τρικιόνιο ιερό και αποθήκες, στις οποίες φυλάσσονταν πρώτες ύλες και προϊόντα μέσα σε μεγάλα πιθάρια.
Η είσοδος στο παλάτι από τη βόρεια πλευρά, στην οποία έφτανε ο δρόμος από το λιμάνι της Κνωσού, οδηγούσε τους επισκέπτες σε μια τετράγωνη αίθουσα με οκτώ στύλους. Αυτή η αίθουσα ήταν το Τελωνείο. Από εκεί μέσω ενός στενού διαδρόμου, που περνούσε ανάμεσα από δυο προμαχώνες, έφταναν στην κεντρική αυλή. Ο δυτικός προμαχώνας είναι διακοσμημένος με την υπέροχη τοιχογραφία του ταύρου στον ελαιώνα.
Οι ανασκαφές στην Κνωσό αποκάλυψαν πολλά τμήματα του ανακτόρου. Οι αποθήκες των πιθαριών με τα γιγαντιαία πιθάρια προκαλούν δέος στους επισκέπτες του χώρου. Η Δεξαμενή Καθαρμών με τον χώρο μύησης στα βορειοδυτικά χρησίμευε για τον εξαγνισμό των επισκεπτών, ενώ στο Ιερό υπήρχε θησαυροφυλάκιο για τα πολύτιμα αντικείμενα της μινωικής λατρείας. Η Αίθουσα των Διπλών Πελέκεων, με τους τοίχους της ζωγραφισμένους με εικοσιεννέα διπλούς πέλεκεις, βρισκόταν πίσω από το Διαμέρισμα της Βασίλισσας.
Πάνω από την αίθουσα του θρόνου βλέπουμε αναστηλωμένη την Οικία των Τοιχογραφιών. Εκεί βρίσκονται τα αντίγραφα μερικών από των πιο σπουδαίων τοιχογραφιών της Κνωσού, όπως των Ταυροκαθάψιων, του Αργοναύτη, του Μπλε Πουλιού κ.α. Επίσης, έξω από το ανάκτορο στα βόρεια υπήρχε θέατρο για διάφορες πολιτιστικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις. Από εκεί ξεκινούσε ένας πλακόστρωτος δρόμος προς το Μικρό Ανάκτορο.
Πηγές άρθρου - χάρτης
- Μεγάλη Γενική Εγκυκλοπαίδεια ΥΔΡΙΑ της Εταιρείας Ελληνικών Εκδόσεων Α.Ε., Αθήνα 1984
- Πύλη ΟΔΥΣΣΕΑΣ του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού
- Άρθρο του Κωστή Χρηστάκη, Δρ Αρχαιολογίας-Επιμελητή Κνωσού (ΒΣΑ) ΚΝΩΣΟΣ: Η ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ στο περιοδικό Αρχαιολογία & Τέχνες, τεύχος 139, Αύγουστος 2022 (PDF)
- Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, Ψηφιακός Οδηγός Περιήγησης στο ανάκτορο της Κνωσσού
Φωτογραφίες : Ιούνιος 2011
Χρήσιμοι σύνδεσμοι
Ετικέτες
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
