Θεσσαλονίκη. Η νύμφη του Θερμαϊκού

Θεσσαλονίκη. Η «Συμβασιλεύουσα» της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η πόλη-σύμβολο της Μακεδονίας σε προκαλεί να τη θαυμάσεις. Όχι μόνο για τα ιστορικά μνημεία της, αλλά και για το ιδιαίτερο χρώμα της. Η πλατεία Αριστοτέλους και η λεωφόρος Νίκης με τις πολύβουες καφετέριες, η Νέα Παραλία με τα πάρκα, τον πεζόδρομο και τη σύνθεση με τις Ομπρέλες, η Άνω Πόλη με τα παραδοσιακά σπίτια και τα στενά σοκάκια, καθώς και τα Λαδάδικα με την ποικιλία των καταστημάτων και των ήχων, προσφέρουν στον επισκέπτη μια αίσθηση ικανοποίησης για το ταξίδι του.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ὅτι μετὰ τὸν Ἀξιὸν ποταμὸν ἡ Θεσσαλονίκη ἐστὶ πόλις, ἣ πρότερον Θέρμη ἐκαλεῖτο· κτίσμα δ’ ἐστὶ Κασσάνδρου, ὃς ἐπὶ τῷ ὀνόματι τῆς ἑαυτοῦ γυναικός, παιδὸς δὲ Φιλίππου τοῦ Ἀμύντου, ὠνόμασε· μετῴκισε δὲ τὰ πέριξ πολίχνια εἰς αὐτήν, οἷον Χαλάστραν, Αἴνειαν, Κισσὸν καί τινα καὶ ἄλλα. Ἐκ δὲ τοῦ Κισσοῦ τούτου ὑπονοήσειεν ἄν τις γενέσθαι καὶ τὸν παρ’ Ὁμήρῳ Ἰφιδάμαντα, οὗ ὁ πάππος Κισσεὺς ἔθρεψεν αὐτόν, φησὶν ἐν Θρῄκῃ, ἣ νῦν Μακεδονία καλεῖται.

Η ιστορία της Θεσσαλονίκης είναι πλούσια και ξεκινά από τα προϊστορικά χρόνια. Ευρήματα από προϊστορικούς οικισμούς έχουν βρεθεί σε πολλά σημεία της σύγχρονης πόλης, όπως στην Πυλαία, Νέα Ευκαρπία και Σταυρούπολη. Η κατοίκηση της περιοχής στο μυχό του Θερμαϊκού κόλπου είναι αδιάλειπτη. Όπως αναφέρει και ο Στράβωνας στα Γεωγραφικά του (βιβλίο VII, 24), η πόλη ιδρύθηκε το 316 π.Χ. από το βασιλιά Κάσσανδρο, ο οποίος της έδωσε το όνομα της συζύγου του και ετεροθαλής αδελφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Η πόλη άκμασε κατά τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια. Ήταν το σπουδαιότερο οικονομικό και εμπορικό κέντρο της Μακεδονίας στο Αιγαίο πέλαγος και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όταν η Μακεδονία υποτάχτηκε στους Ρωμαίους, η Θεσσαλονίκη απέκτησε το τίτλο «πόλις ελευθέρα» (civitas libera), αυτοδιοίκηση και δικό της νομισματοκοπείο. Ο πληθυσμός της αυξήθηκε ραγδαία. Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, αποτέλεσε πεδίο διάδοσης της νέας θρησκείας. Εκεί κήρυξε το 50 μ.Χ. τη χριστιανική πίστη ο Απόστολος Παύλος. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Γαλερίου έγιναν πολλοί διωγμοί χριστιανών, αλλά η πόλη συνέχισε να ακμάζει και να διακοσμείται με λαμπρά οικοδομήματα.

Βυζαντινή περίοδος

Σε όλη τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η Θεσσαλονίκη παρέμενε η δεύτερη σπουδαιότερη πόλη μετά την Κωνσταντινούπολη. Οχυρώθηκε με τείχος για την προστασία της από επιδρομές ξένων φυλών, όπως Γότθοι, Σλάβοι, Σαρακηνοί κ.α. Ο Χριστιανισμός διαδόθηκε στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού και κτίστηκαν πολλές εκκλησίες, όπως ο ναός του Αγίου Δημητρίου, η εκκλησία της Αγίας Σοφίας, η Παναγιά Αχειροποιήτου κ.α. Το 1204 έγινε πρωτεύουσα του Φράγκικου Βασιλείου της Θεσσαλονίκης και το 1224 κατελήφθη από τον δεσπότη της Ηπείρου Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα και ανακηρύχτηκε «Συμβασιλεύουσα». Η πόλη συνέχισε να ακμάζει για τους επόμενους δυο αιώνες μέχρι την πτώση της στους Οθωμανούς Τούρκους το 1430.

Λεωφόρος Νίκης Θεσσαλονίκη
Τουρκοκρατία

Η πτώση της στους Τούρκους σήμαινε και την αρχή της παρακμής της. Ο πληθυσμός της πόλης είχε μειωθεί κάτω από 10.000 κατοίκους και ο σουλτάνος Μουράτ Β΄ αναγκάστηκε να φέρει εποίκους, όπως Εβραίους και Τούρκους από άλλες περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι χριστιανικές εκκλησίες μετατράπηκαν σε τζαμιά. Από το 1520 και μετά, η πόλη μπήκε σε φάση ανάκαμψης και αναζωογονήθηκε λόγω του εμπορίου με τις ιταλικές πόλεις της Βενετίας και Γένοβας. Ο πληθυσμός της σιγά σιγά άρχισε να αυξάνει. Στα τέλη του 18ου αιώνα είχε 70.000 κατοίκους. Οι Έλληνες της πόλης συμμετείχαν στην επανάσταση του 1821 και έγιναν διάφορες αποτυχημένες απόπειρες να απελευθερωθεί η πόλη από τον τουρκικό ζυγό.

19ος-20ος αιώνας

Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, η Θεσσαλονίκη άλλαξε όψη. Ιδρύθηκαν πολλά σχολεία και τράπεζες. Γκρεμίστηκαν οι παραθαλάσσιες οχυρώσεις, ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι και μπήκε σε λειτουργία το πρώτο ιππήλατο τραμ. Η πόλη έγινε κέντρο πολιτικών εξελίξεων και μήλο της έριδος μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων, που είχε ως συνέπεια την έκρηξη του Μακεδονικού Αγώνα. Το 1908 εμφανίστηκε το κίνημα των Νεότουρκων. Απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο στις 26 Οκτωβρίου 1912 και ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος. Η πόλη ανοικοδομήθηκε μετά την πυρκαγιά του 1917 και ιδιαίτερα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923. Η ανάπτυξη της τα τελευταία χρόνια ήταν ραγδαία και σήμερα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας.

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Αψίδα Γαλερίου – Ροτόντα

Η Αψίδα του Γαλερίου ή Καμάρα είναι από τα πιο γνωστά αξιοθέατα της Θεσσαλονίκης. Κατασκευάστηκε την εποχή του αυτοκράτορα Γαλέριου στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. ως μνημείο της νίκης του κατά των Περσών. Βρισκόταν ανάμεσα στο ανάκτορο του Γαλερίου στη σημερινή πλατεία Ναβαρίνου και το κτίριο της Ροτόντας στα βόρεια. Αποτελούνταν από οκτώ πεσσούς, οι οποίοι σχημάτιζαν τρία τοξωτά ανοίγματα παράλληλα μεταξύ τους. Το κεντρικό ήταν το ψηλότερο και κατέληγε σε θόλο. Οι τέσσερις κεντρικοί πεσσοί ήταν οι μεγαλύτεροι και επενδυμένοι με μαρμάρινες πλάκες, που έφεραν ανάγλυφες παραστάσεις από τη νίκη του αυτοκράτορα έναντι των Περσών.

Η Ροτόντα κτίστηκε επίσης τον 4ο αιώνα μ.Χ. ως ναός του Διός, αλλά εξαιτίας του θανάτου του αυτοκράτορα Γαλερίου, δε χρησιμοποιήθηκε. Είναι κυκλικό οικοδόμημα διαμέτρου 24,50 μέτρων και ύψους 30. Βρίσκεται στην πλατεία Αγίου Γεωργίου. Κατά τη βυζαντινή εποχή μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό των Ασωμάτων ή Αρχαγγέλων και δέχτηκε οικοδομικές παρεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική κατασκευή. Εσωτερικά η Ροτόντα ήταν διακοσμημένη με βυζαντινά ψηφιδωτά και τοιχογραφίες εξαιρετικής ποιότητας, οι οποίες έχουν αποκατασταθεί ύστερα από πολύχρονες εργασίες συντήρησης. Ήταν η μητρόπολη της Θεσσαλονίκης έως το 1590 που μετατράπηκε σε τζαμί. Σήμερα η Ροτόντα αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Καμάρα Θεσσαλονίκη
Ρωμαϊκή Αγορά

Το κέντρο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της πόλης ήταν η Ρωμαϊκή Αγορά. Κατασκευάστηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ. Ήταν γεμάτη από κτίρια μνημειακού χαρακτήρα, όπως το Ωδείο, που διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση και φιλοξενεί πολιτιστικά δρώμενα, τα Λουτρά, ποικίλλες Στοές που χρησίμευαν για αποθήκες εμπορευμάτων, Νομισματοκοπείο και Αίθουσα Αρχείου. Η Αγορά υποβαθμίστηκε με την πάροδο των ετών και εγκαταλείφθηκε.

Επταπύργιο ή Γιεντί Κουλέ

Το φρούριο του Επταπυργίου βρίσκεται στην ΒΑ πλευρά της πόλης στη συνοικία Κάστρα. Είναι βυζαντινής κατασκευής και πήρε την τελική μορφή του τον 14ο αιώνα. Αποτελείται από δυο μέρη. Το βυζαντινό κάστρο και τις φυλακές που κτίστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Στο κάστρο στρατοπέδευε η φρουρά της πόλης που ήταν επιφορτισμένη με την προστασία της από εχθρικές επιδρομές. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ήταν έδρα του Τούρκου διοικητή. Οι φυλακές λειτούργησαν έως το 1989 και από τότε ο χώρος αναστηλώνεται και συντηρείται διαρκώς από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Λευκός Πύργος

Είναι το σήμα κατατεθέν της Θεσσαλονίκης. Αποτελούσε τμήμα της οχύρωσης της πόλης και κτίστηκε από τους Οθωμανούς τον 15ο αιώνα στη θέση ενός βυζαντινού πύργου. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν φυλακή βαρυποινιτών και κέντρο εκτελέσεων. Περιμετρικά του πύργου υπήρχε τείχος για την προστασία του από επιθέσεις, το οποίο κατεδαφίστηκε το 1911. Ο Λευκός Πύργος έχει ύψος 33,90 μέτρα και έξι ορόφους με 40 παράθυρα. Ο εξώστης στην κορυφή προσφέρει εξαιρετική θέα στην πόλη. Το 1985 μετατράπηκε σε εκθεσιακό χώρο, ύστερα από εργασίες αναστήλωσης. Στους χώρους του ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να περιηγηθεί στην ιστορία της Θεσσαλονίκης από την ίδρυση της έως σήμερα.

Ναός Αγίου Δημητρίου

Ο ναός είναι αφιερωμένος στον άγιο Δημήτριο, ο οποίος μαρτύρησε κατά τους διωγμούς των Χριστιανών το 305 μ.Χ. Με το διάταγμα των Μεδιολάνων περί ανεξιθρησκίας το 313 κτίστηκε ένας μικρός ναός στον τόπο μαρτυρίου του αγίου. Αργότερα κατασκευάστηκε μια τρίκλιτη βασιλική, η οποία κάηκε τον 7ο αιώνα. Τη θέση της πήρε ένας ναός μεγαλύτερων διαστάσεων, ο οποίος μετατράπηκε σε τζαμί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Ο ναός του Αγίου Δημητρίου από αρχιτεκτονική σκοπιά είναι πεντάκλιτη βασιλική με νάρθηκα και εγκάρσιο κλίτος. Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 κατέστρεψε μεγάλο τμήμα του ναού. Οι εργασίες αναστήλωσης του τελείωσαν το 1949. Εσωτερικά είναι διακοσμημένος με ψηφιδωτά που απεικονίζουν τον Άγιο Δημήτριο και όμορφες τοιχογραφίες. Ο ναός αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1988.

Πλατεία Αριστοτέλους

Η πιο διάσημη πλατεία της Θεσσαλονίκης. Ο σχεδιασμός της είναι αποτέλεσμα της μεγάλης πυρκαγιάς του 1917, που κατέστρεψε μεγάλο μέρος της πόλης. Τότε στα πλαίσια εξωραϊσμού της Θεσσαλονίκης κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ανατέθηκε στο Γάλλο αρχιτέκτονα Ερνέστ Εμπράρ η δημιουργία μιας σύγχρονης πλατείας. Η πλατεία έχει άνοιγμα προς τη θάλασσα και επικοινωνεί με την πλατεία Δικαστηρίων βόρεια. Είναι ένας χώρος κοινωνικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων και φιλοξενεί ένα άγαλμα του Αριστοτέλη. Περιμετρικά της πλατείας υπάρχουν το πολυτελέστατο ξενοδοχείο «Ηλέκτρα Παλλάς» και ο κινηματογράφος «Ολύμπιον».

ΠΗΓΕΣ ΑΡΘΡΟΥ-ΧΑΡΤΗΣ

Πηγές άρθρου

  • Wikipedia
  • Μεγάλη Γενική Εγκυκλοπαίδεια ΥΔΡΙΑ της Εταιρείας Ελληνικών Εκδόσεων, Αθήνα 1983
  • Πλήρης Ταξιδιωτικός Οδηγός EXPLORER για τη Θεσσαλονίκη, 2004
  • Πύλη ΟΔΥΣΣΕΑΣ του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού
  • διάφορες ιστοσελίδες στο διαδίκτυο

Χάρτης

Φωτογραφίες : Μάρτιος 2015

ΧΡΗΣΙΜΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο